Ważną częścią sułtanatu kobiet (a także całej historii Imperium Osmańskiego) było bratobójstwo. Tradycja bratobójstwa została zalegalizowana podczas panowania Mehmeda II. Mehmed – zdobywca Konstantynopola – zreformował Imperium na wiele sposobów. Jedną z jego reform była legalizacja bratobójstwa.
W historii Imperium Osmańskiego często dochodziło do wojen domowych między braćmi walczącymi o tron. Wojna domowa zawsze była destrukcyjna dla państwa – kosztowała ogromne sumy pieniędzy oraz życie wielu ludzi. Bracia walczyli ze sobą przez długie lata, a kiedy jeden z nich zwyciężał, nowy sułtan zostawał z osłabionymi, niezdolnymi do walki żołnierzami i pustym skarbcem, ponieważ zasoby zostały wykorzystane na wojnę. Trudno uznać to za idealne warunki do rozpoczęcia panowania. Jedna z najdłuższych i najbardziej krwawych wojen domowych o tron miała miejsce między Mehmedem I (dziadkiem Mehmeda II), a jego braćmi. Trwała osiem lat i pochłonęła ogromne zasoby oraz wiele ludzkich istnień.
Z tego powodu Mehmed II wydał rozkaz do Kodeksu Praw Domu Osmanów, który brzmiał następująco: „Któremukolwiek z moich synów Bóg przyzna Sułtanat, - jest rzeczą słuszną, aby jego bracia - z uwagi na zachowanie przyrodzonego porządku tego świata - zostali zabici. Większość ulemów uznała to za dopuszczalne. Niechaj więc stosownie do tego działają.” Bratobójstwo w rzeczywistości oznaczało nie tylko egzekucję innych książąt, ale także ich synów. Uznawano lepszym wyjściem śmierć księcia, aniżeli utratę prowincji!
portret - Fatih Mehmed II
Krótka (i niepełna) historia bratobójstwa:
Murad II (panował w latach 1421-1444 i 1446-1451), jako pierwszy oficjalny sułtan (choć już Orhan I nazywał się Sułtanem) zapewnił sobie tron, trzymając swoje rodzeństwo pod kontrolą. Oślepił dwóch młodszych braci, ponieważ w tradycji islamskiej i bizantyjskiej ślepota była uważana za przeszkodę w objęciu władzy. Po jego śmierci jego najstarszy syn Mehmed stracił swojego niemowlęcego brata i zalegalizował praktykę bratobójstwa, włączając ją do protokołu imperialnego.
Kiedy Mehmed II (panował w latach 1444-1446 i 1451-1481) zmarł, pozostawił dwóch synów: Bajazyda i Cema. Otomańska szlachta wspierała Cema, podczas gdy Bajazyd nawiązał relacje z grupami poszkodowanymi przez politykę fiskalną Mehmeda w jego ostatnich latach. Gdy Bajazyd wygrał, Cem uciekł do Rycerzy Świętego Jana na Rodos, a ostatecznie został zakładnikiem papieża i trafił do Watykanu. W lutym 1495 roku agenci Bajazyda dotarli do Cema w Rzymie i otruli go.
Bajazyd II (panował w latach 1481-1512) miał wielu synów, ale po jego śmierci głównymi kandydatami do tronu byli Selim i Ahmed. Bajazyd faworyzował Ahmeda, nazywając go nawet swoim następcą. Selim miał niewielkie wsparcie wśród urzędników, ale zdobył poparcie janczarów. Drugi syn, Korkut, nie miał wsparcia, a gdy próbował je zdobyć, Selim odesłał go do jego prowincji, co Korkut zaakceptował, rezygnując z roszczeń do tronu. Ostatecznie Selim zwyciężył i kazał stracić Ahmeda wraz z jego synami. Korkut uznał Selima I (panował w latach 1512-1520) za sułtana i próbował wieść skromne życie, jednak Selim przetestował jego lojalność, a gdy Korkut nie sprostał jego oczekiwaniom, został stracony.
Sulejman I (panował w latach 1520-1566) był świadkiem walk swojego ojca. Widział, jak Selim obalił sułtana Bajazyda II, wygnał go, a być może nawet otruł. Sulejman miał szczęście, ponieważ był jedynym żyjącym synem Selima, więc nie musiał mierzyć się z bratobójstwem. Nie oznacza to jednak, że jego droga była łatwa. Janczarzy uwielbiali Selima, ale gdy zmusił ich do długiej i wyczerpującej kampanii, zbuntowali się, grożąc, że go obalą i osadzą Sulejmana na tronie. Folklor mówi, że to wtedy Selim wysłał Sulejmanowi zatruty kaftan. Choć Sulejman nie musiał rywalizować z braćmi, uczestniczył w walce ze swoim ojcem, a później w życiu musiał podejmować decyzje, które mogły być trudniejsze niż bratobójstwo. Musiał podjąć decyzję o zabiciu swojego syna Mustafy i syna Bajazyda.
Selim II (panował w latach 1566-1574) również był jedynym dziedzicem w chwili śmierci ojca, więc nie musiał doświadczać klasycznego bratobójstwa. Był jednak świadkiem egzekucji braci dokonanych przez ich ojca, Sulejmana: Mustafy (i jego młodego syna) oraz Bajazyda (i jego synów). Jako trzeci syn rodziny, z dwoma starszymi braćmi będącymi silnymi kandydatami do tronu, Selim żył w ciągłym strachu przed bratobójstwem. Ostateczne zwycięstwo jego najstarszego brata, Mustafy, mogło oznaczać śmierć Selima i jego synów. W końcu jednak Sulejman rozwiązał ten problem za niego.
Aż do tego momentu bratobójstwo najczęściej miało miejsce po wojnach domowych, a zwykli ludzie wykazywali wobec niego większą tolerancję. Trudno im było zaakceptować śmierć młodych i niewinnych książąt, ale ponieważ byli potomkami buntowniczego księcia, ludzie akceptowali bratobójstwo jako konieczne zło. Selim był pierwszym sułtanem, który zmarł w Stambule, a jego śmierć była pierwszą okazją, kiedy ludzie w Stambule ujrzeli prawdziwe oblicze bratobójstwa.
Gdy syn Selima, Murad III (pan. 1574-1595), przybył do Stambułu, wszyscy jego bracia już tam byli, ponieważ byli zbyt młodzi, by pełnić funkcje książęce. Niektóre źródła twierdzą nawet, że Muradowi trudno było podjąć decyzję o egzekucji swoich braci, ponieważ byli to mali chłopcy (wszyscy mieli mniej niż 8 lat). Ostatecznie ich trumny opuściły pałac, a mieszkańcy Stambułu byli w szoku. Oczywiście wiedzieli o bratobójstwie, ale inaczej było zaakceptować egzekucję zbuntowanych mężczyzn i ich synów, a inaczej zobaczyć małe trumienki z ciałami niewinnych dzieci opuszczające pałac. Nawet rodzina i elita polityczna zaczęły zmieniać swoje zdanie na temat bratobójstwa.
Jeszcze większy szok nastąpił, gdy zmarł Murad, a jego najstarszy syn, Mehmed III (pan. 1595-1603), objął tron. Z pałacu wyniesiono 19 małych trumien. To było zbyt wiele dla wszystkich. W niektórych kronikach można znaleźć wzmianki, że praktyka bratobójstwa zawsze budziła niezadowolenie poddanych sułtana, ale teraz morderstwo niewinnych dzieci wywołało publiczne oburzenie.
Kiedy zmarł Mehmed III, jego najstarszy żyjący syn, Ahmed I (pan. 1603-1617) – jeszcze dziecko – został sułtanem. Ahmed był młody, nigdy nie został wysłany do prowincji, nie był jeszcze obrzezany, więc nie wiadomo było, czy będzie w stanie spłodzić dzieci. Ponadto miał słabe zdrowie i długo chorował przed objęciem tronu. Dlatego egzekucja jego jedynego żyjącego brata, Mustafy, byłaby błędem. Wenecki ambasador Contarini donosił: „Nie musiał zabijać swojego jedynego brata, ponieważ sułtan powiedział, że chce go chronić i traktować jak syna, ale trzeba przypuszczać, że w tym celu został przekonany przez tych, którzy mu doradzają. Ponieważ nie ma jeszcze dzieci, uznano za stosowne, by ciągłość dynastii Osmanów nie spoczywała wyłącznie na nim w obliczu takiego niebezpieczeństwa [tj. nagłej śmierci], zwłaszcza że jego brat ma około czterech lat, więc nie ma się czego obawiać, ale najlepiej poczekać pewien czas na tę ewentualność, aż sułtan zabezpieczy swoje potomstwo.” Jednak nie można było po prostu pozwolić Mustafie prowadzić proste życie w odległej prowincji, ponieważ łatwo mógłby wzniecić bunt. Dlatego Ahmed stworzył kafes (klatkę) – luksusowy apartament w haremie, gdzie książęta spędzali swoje dni. Mogli opuszczać to miejsce tylko okazjonalnie, nie mogli mieć haremu ani odpowiedniego wykształcenia (to akurat według mnie było ogromnym błędem, bo brak wykształcenia sprawił, że nie potrafili myśleć logicznie).
Kiedy Ahmed zmarł, powstała bezprecedensowa sytuacja w tradycji sukcesji osmańskiej, która dotąd nieprzerwanie przechodziła z ojca na syna. Choć Ahmed miał kilku synów, nigdy nie zagroził życiu swojego brata. W chwili jego śmierci zarówno jego najstarszy syn, trzynastoletni Osman, jak i jego brat Mustafa byli uprawnieni do objęcia tronu. Frakcja dworska zapewniła koronę Mustafie, kończąc tym samym bratobójstwo i potwierdzając nową zasadę senioratu w sukcesji. Mustafa I (pan. 1617-1618 i 1622-1623) został kolejnym sułtanem, ale wkrótce został zdetronizowany na rzecz Osmana II (pan. 1618-1622).
Osman II również zastosował bratobójstwo, zlecając egzekucję swojego brata Mehmeda. Osman został jednak szybko obalony, podobnie jak jego wuj Mustafa, z tym, ze Osman został skatowany i zamęczony na śmierć, po czym janczarzy ponownie uczynili Mustafę sułtanem.
Po drugich rządach chorego psychicznie Mustafy, syn Ahmeda, Murad IV (pan. 1623-1640), objął tron. Murad próbował wskrzesić bratobójstwo, zlecając egzekucję swoich młodszych braci: Sulejmana, Bajazyda i Kasima. Jednak jego działania nie przyniosły oczekiwanego rezultatu, a wraz z jego śmiercią bratobójstwo zniknęło na zawsze.
Dlaczego Osman II i Murad IV próbowali powrócić do korzeni poprzez bratobójstwo?
Byli jedynymi sułtanami, którzy brali udział w kampaniach wojskowych, co wiązało się z długotrwałą nieobecnością w stolicy. Bratobójstwo wydaje się być powiązane z możliwością realnego zagrożenia dla panowania sułtana na tronie. Osman II stracił Mehmeda, najstarszego z młodszych braci, kiedy wyruszył na kampanię pod Chocimiem (Polska) w 1621 roku. Murad IV stracił trzech swoich braci: dwaj zostali zgładzeni podczas uroczystości zwycięstwa nad Safawidami w 1635 roku, a trzeci został zabity podczas obchodów związanych z rekonkwistą Bagdadu w 1638 roku. Podsumowując, obaj sułtani opuścili Stambuł na czas kampanii i obawiali się, że ich bracia mogą wzniecić rebelię pod ich nieobecność. Później zatem Sułtani nie wyjeżdżali tak często na wojnę, ponadto prawo to próbował znieść Sułtan Ahmed, który również był uznawany za tego, który tylko "bawi się w wojnę", a większość czasu przebywał w ogrodach pałacowych z karłami oraz konkubinami.
Czy po tych wydarzeniach nie było żadnej próby przywrócenia bratobójstwa?
Tak, była! Gdy Mehmed IV (r. 1648-1687), syn Ibrahima I (r. 1640-1648), gdy osiągnął pełnoletność, chciał przywrócić praktykę bratobójstwa na rzecz swoich synów Mustafy i Ahmeda, obaj urodzeni z jego ukochanej haseki Emetullah Rabia Gülnüş Sultan. Opinie publiczne jednak uznały praktykę bratobójstwa za ostatecznie wygasłą. To Valide Sultan Turhan Hatice wzięła na siebie odpowiedzialność za ochronę braci Mehmeda, Süleymana i Ahmeda, którzy nie byli jej własnymi synami.
Czy zakończenie zasady bratobójstwa było dobrym rozwiązaniem?
Jeśli spojrzymy na to z ludzkiego punktu widzenia, oczywiście tak! Lecz jeśli spojrzymy na to z perspektywy dobra imperium, odpowiedź nie jest taka prosta. Wygaszenie bratobójstwa w dużym stopniu wynikało ze wzrastającej siły osób decydujących o nominacjach, w tym członków hierarchii wojskowej, administracyjnej i religijnej oraz żołnierzy stacjonujących w stolicy. Co więcej, książęta nigdy już nie zostali gubernatorami prowincji, więc zostali sułtanami bez jakiegokolwiek doświadczenia. Koniec bratobójstwa miał nawet wpływ na upadek imperium.
JEŚLI CHCESZ POSŁUCHAĆ WIĘCEJ NA TEMAT IMPERIUM OSMAŃSKIEGO ZASUBSKRYBUJ MÓJ KANAŁ NA YOUTUBE : Badaczka historyczna Mahpeyker - YouTube
Oto link do mojego sklepu z e-bookami i wykładami na temat Imperium Osmańskiego: https://linktr.ee/officialmahpeyker
Komentarze
Prześlij komentarz